విపత్తులు, ఎమర్జెన్సీల్లో మానసిక ఆరోగ్యం

దిశ, ఫీచర్స్: ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంభవించే భూకంపాలు, వరదలు, అంటువ్యాధులు లేదా మానవ నిర్మిత సంఘర్షణలు వంటి విపత్తులు, అత్యవసర పరిస్థితులు కేవలం భౌతిక నష్టాన్ని మాత్రమే కాక, ప్రజల మానసిక ఆరోగ్యంపై తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. ఈ అనుభవాలు వ్యక్తి మనస్తత్వం, భావోద్వేగాలు, సామాజిక శ్రేయస్సును పెను సవాళ్లకు గురిచేస్తాయి. విపత్తు సంభవించినప్పుడు, బాధితులు అనేక రకాలైన మానసిక ప్రతిస్పందనలను అనుభవిస్తారు. ఈ ప్రతిస్పందనలను మూడు దశలుగా వర్గీకరించారు.

1. తక్షణ ప్రతిస్పందన : విపత్తు సంభవించిన వెంటనే వ్యక్తులు షాక్ లో ఉంటారు. తాము చూస్తున్నది, వింటున్నది నిజమని నమ్మడానికి వారి మనస్సు నిరాకరిస్తుంది. భారీ వరదల్లో ఇల్లు, ఆస్తులు కోల్పోయిన వ్యక్తి, తన నష్టాన్ని వెంటనే అంగీకరించలేక, అంతా బాగానే ఉందని లేదా ఏదో ఒక రోజు తిరిగి వస్తుందని నమ్మే ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఇది మానసిక రక్షణ యంత్రాంగంలో భాగం.

2. ప్రతిచర్య దశ : ఈ దశలో, వాస్తవికతను గ్రహించిన తర్వాత తీవ్రమైన భావోద్వేగాలు బయటపడతాయి. ఇది విపత్తు తర్వాత కొన్ని గంటల నుంచి కొన్ని వారాల వరకు కొనసాగవచ్చు. ఇందులో తీవ్ర ఆందోళన వల్ల నిరంతరం భయంతో ఉండటం, ఆకలి లేకపోవడం, నిద్రలేమి, గుండె దడ వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఆప్తులను, ఆస్తులను కోల్పోయినందుకు విపరీతమైన దు:ఖం, కోపం ఉంటుంది. పరిస్థితిని నియంత్రించలేక పోతున్నామనే భావన ఉన్నప్పుడు తీవ్రమైన కుంగుబాటుకు కూడా దారితీయవచ్చు.

3. పునరుద్ధరణ దశ : ఈ దశలో ప్రజలు తమ జీవితాలను తిరిగి నిర్మించుకోవడం కొత్త వాస్తవికతకు సర్దుబాటు చేసుకోవడం ప్రారంభిస్తారు. మానసిక మద్దతు ఈ దశలో చాలా ముఖ్యం. సరైన మద్దతు ఉంటే, ప్రజలు తమలో స్థితిస్థాపకతను పెంచుకొని, తమ జీవితాలను తిరిగి ప్రారంభించడానికి సిద్ధమవుతారు. మద్దతు లేకపోతే, కొన్ని మానసిక సమస్యలు దీర్ఘకాలికంగా మారవచ్చు.

దీర్ఘకాలిక మానసిక సమస్యలు : విపత్తు ప్రభావం చాలా మందిలో కాలక్రమేణా తగ్గుముఖం పట్టినా, సుమారు ఐదు మందిలో ఒకరు దీర్ఘకాలిక మానసిక సమస్యలతో బాధపడే అవకాశం ఉందని WHO అంచనా వేసింది.

1. పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్ (PTSD) : ఇది అత్యవసర పరిస్థితుల యొక్క అత్యంత సాధారణ దీర్ఘకాలిక ప్రభావం. విపత్తు జరిగిన సంఘటనలు పదేపదే మెదడులో ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌లు లేదా పీడకలల రూపంలో గుర్తుకు వస్తాయి. సునామీని అనుభవించిన వ్యక్తి, వర్షం పడినా లేదా సముద్రపు శబ్ధం విన్నా కూడా ఆ సంఘటనను తిరిగి అనుభవిస్తున్నట్టు భావించి, తీవ్ర భయాందోళనలకు గురవుతారు.

2. కుంగుబాటు, ఆందోళన : నష్టం, నిరాశ, భవిష్యత్తుపై అభద్రతా భావాలు కుంగుబాటు, సాధారణ ఆందోళన రుగ్మతకు దారితీస్తాయి. ఈ స్థితిలో, నిత్యకృత్యాలను నిర్వహించడంలో కూడా ఆసక్తి, శక్తి కోల్పోతారు.

3. సామాజిక, సంబంధాల సమస్యలు : విపత్తు సంఘీభావం పెంచినప్పటికీ, కొన్నిసార్లు ఇది కుటుంబ, సామాజిక సంబంధాలను దెబ్బతీస్తుంది. నిరంతర ఒత్తిడి కారణంగా ఇంట్లో గొడవలు పెరగడం లేదా ఇతరులపై అపనమ్మకం పెరగడం వంటివి జరుగుతాయి.

సైకలాజికల్ ఫస్ట్ ఎయిడ్

- విపత్తుల సమయంలో మానసిక సామాజిక మద్దతు అనేది ఆహారం, నీరు, ఆశ్రయం వలెనే చాలా ముఖ్యమైనది.

- ఇతరులు కోలుకోవడానికి సహాయపడే విధంగా ప్రశాంతంగా, సురక్షితంగా, దయతో ఉండాలి.

- ప్రమాదంలో ఉన్న లేదా మానసికంగా బాధపడుతున్న వ్యక్తులను గుర్తించాలి.

- బాధితులు మాట్లాడుతుంటే వినడం, నిశ్శబ్దంగా వారి పక్కన కూర్చోవడం కూడా ఒక మద్దతే.

- వారికి అవసరమైన సమాచారం, సేవలు, కుటుంబ సభ్యులతో సంబంధాలు ఏర్పరచడంలో సహాయపడటం కూడా ముఖ్యం.

మానసిక విశ్లేషణ :

- పిల్లలు వారి ప్రపంచం సురక్షితమైనది అనే భావన బలహీనపడుతుంది. పెద్దల కంటే వారి భయాన్ని వేరే విధంగా వ్యక్తం చేయవచ్చు.

- వృద్ధులు వారు తమ జీవితకాల పొదుపు, జ్ఞాపకాలు కోల్పోయినప్పుడు ఆ బాధను తట్టుకోలేకపోవచ్చు. వైద్య సహాయం, ఒంటరితనం సమస్యలు తీవ్రమవుతాయి.

- విపత్తు సహాయక సిబ్బంది నిరంతరం ఇతరుల బాధలను చూస్తూ ఉండటం వలన ద్వితీయ మానసిక గాయం లేదా బర్న్‌అవుట్ కు గురవుతారు. వీరికి కూడా మానసిక మద్దతు అవసరం.

మనోధైర్యానికి పరీక్ష

విపత్తులు, అత్యవసర పరిస్థితులు మానవుని అంతర్గత శక్తికి, మనోధైర్యానికి పరీక్ష పెడతాయి. మానసిక ఆరోగ్యం మనుగడకు ప్రాథమిక అవసరం అనే వాస్తవాన్ని గుర్తించడం అత్యవసరం. ప్రతి సమాజం విపత్తు సంసిద్ధత ప్రణాళికలో మానసిక ఆరోగ్య సేవలను ముందస్తుగా చేర్చడం ద్వారానే నష్టాన్ని తగ్గించి, ప్రజలు వేగంగా కోలుకోవడానికి సహాయం చేయగలం.

- డా. హిప్నో పద్మాకమలాకర్, సైకాలజిస్ట్

READ MORE ......

బరువు పెరుగుతున్నారా..? అయితే ఈ ఆకు కూరలు తినండి సన్నగా తమన్నాలా మారండి..